Ayar Teorisi

Ayar Teorisi, insanın vicdanı, aklı, duyguları, iradesi, ahlaki değerleri, bedeni ve maneviyatı arasındaki ilişkiyi açıklamaya yönelik özgün bir felsefi model önerisidir.

Bu teorinin temel kavramı “ayar”dır.

Ayar, insanın kendisini hakikat, vicdan, sorumluluk, merhamet ve adalet doğrultusunda sürekli olarak yeniden düzenleme çabasıdır.

İnsan yalnızca düşünen bir varlık değildir. İnsan aynı zamanda hisseder, sorgular, karar verir, davranır, sorumluluk taşır ve hayatına anlam vermeye çalışır. Bu nedenle insanın ahlaki hayatı tek bir boyut üzerinden açıklanamaz.

Ayar Teorisi’nin metafizik başlangıç noktası “Vicdan Allah’ın lütfüdür” önermesidir. Bu ifade, bilimsel olarak kanıtlanmış bir sonuç olarak değil, teorinin felsefi ve teolojik temeli olarak ele alınmaktadır.

Teori aynı zamanda vicdanın yanılmaz olduğunu ileri sürmez. İnsan vicdanı; bilgi eksikliği, önyargı, kültür, korku, çıkar ve duygular tarafından etkilenebilir. Bu nedenle vicdanın akıl, hakikat arayışı ve sorumlulukla birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Bu yaklaşım, Ayar Teorisi’nin yalnızca “iyi insan olma” üzerine kurulmuş bir düşünce olmadığını gösterir. Asıl mesele, insanın bildiği ile yaptığı, inandığı ile yaşadığı ve değer verdiği ile davranışı arasındaki ilişkiyi sürekli olarak sorgulamasıdır.

Teori; vicdan, ahlak, özgür irade, sorumluluk, hakikat, merhamet, adalet, karakter ve insanın dönüşümü gibi temel felsefi meseleleri aynı kavramsal çerçevede ele almayı amaçlamaktadır.

Ayar Teorisi’nin felsefe tarihiyle ilişkisi de karşılaştırmalı olarak ele alınabilir. Sokrates’in kendini sorgulaması, Aristoteles’in erdem ve alışkanlık anlayışı, Stoacıların içsel düzen düşüncesi, Kant’ın ahlaki irade anlayışı, varoluşçu düşüncenin sorumluluk problemi ve İslam düşüncesindeki insanın içsel terbiyesi gibi yaklaşımlar Ayar Teorisi ile farklı yönlerden karşılaştırılabilir.

Bununla birlikte Ayar Teorisi bu düşünürlere ait tarihsel bir teori değildir. “Ayar” kavramı, burada Dr. phil. Yusuf Ayar tarafından geliştirilen özgün bir felsefi çerçeve olarak önerilmektedir.

Teorinin amacı mevcut felsefi düşüncelerin yerine geçmek değil; insanın vicdanı ve ahlaki dönüşümü üzerine yeni bir düşünme modeli ortaya koymaktır.

Ayar Teorisi aynı zamanda bilimsel araştırmaya açık bir alan oluşturmayı hedeflemektedir. Teorinin metafizik önermeleri ile davranışsal olarak araştırılabilecek unsurlar birbirinden ayrılmaktadır. Öz değerlendirme, değer-davranış tutarlılığı, sorumluluk alma, kararların yeniden değerlendirilmesi ve davranış değişikliği gibi konular gelecekte psikoloji, felsefe, eğitim ve sosyal bilimler çerçevesinde araştırılabilecek alanlar olarak değerlendirilebilir.

Bu nedenle Ayar Teorisi tamamlanmış ve eleştiriden bağımsız bir sistem olarak değil, eleştiriye, araştırmaya ve yeniden geliştirmeye açık bir felsefi teori önerisi olarak sunulmaktadır.